213 029 6106
6942 606440
Τι είναι το ΔΕΠ-Υ?

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) χαρακτηρίζεται από μια αναπτυξιακά ανάρμοστη παρόρμηση, αδυναμία προσήλωσης, και σε μερικές περιπτώσεις, υπερκινητικότητα. Το ΔΕΠ-Υ είναι μια νευρολογική διαταραχή που επηρεάζει περίπου το 5% των παιδιών σχολικής ηλικίας.

Ποια είναι τα συμπτώματα ΔΕΠ-Υ?

Τα πρώτα συμπτώματα του ΔΕΠ-Υ παρουσιάζονται στην πρώιμη παιδική ηλικία και γίνονται πιο εμφανή στην σχολική ζωή. Μερικά συμπτώματα επιμένουν μέχρι την ενηλικίωση και μπορεί να αποτελέσουν πρόκληση σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου.

Τύπος ελλειμματικής προσοχής:

➤ Δεν μπορεί να δώσει προσοχή σε λεπτομέρειες ή κάνει απρόσεκτα λάθη.

➤ Δυσκολεύεται να προσηλωθεί.

➤ Δεν φαίνεται να ακούει.

➤ Δυσκολεύεται να ακολουθήσει οδηγίες.

➤ Αποφεύγει ή απεχθάνεται εργασίες που απαιτούν συστηματική νοητική προσπάθεια.

➤ Χάνει πράγματα.

➤ Η προσοχή του αποσπάται εύκολα.

➤ Ξεχνάει καθημερινές ασχολίες.

Tύπος παρορμητικός-υπερκινητικός:

➤ Kουνάει χέρια ή πόδια ή στριφογυρίζει στην καρέκλα του.

➤ Δυσκολεύεται να παραμείνει καθισμένος.

➤ Tρέχει ή σκαρφαλώνει υπερβολικά.

➤ Δυσκολεύεται να ασχοληθεί με δραστηριότητες ήσυχα.

➤ Συμπεριφέρεται σαν να λειτουργεί με μηχανάκι.

➤ Mιλάει ακατάπαυστα.

➤ Ξεστομίζει απαντήσεις πριν ολοκληρωθούν οι ερωτήσεις.

➤ Δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του.

➤ Διακόπτει ή ενοχλεί τους άλλους.

Συνδυαστικός τύπος ΔΕΠ-Υ:

Το παιδί παρουσιάζει τα συμπτώματα και της ελλειμματικής προσοχής και της υπερκινητικότητας – παρορμητισμού.

Πότε ένα παιδί θα διαγνωστεί με ΔΕΠ-Υ?

Eπειδή όλοι παρουσιάζουμε σημάδια αυτών των συμπεριφορών κάποια στιγμή, οι κατευθυντήριες γραμμές που καθορίζουν το αν ένα παιδί έχει ΔEΠ-Y, είναι πολύ συγκεκριμένες. Για να διαγνωστεί κάποιος με ΔEΠ-Y πρέπει να παρουσιάζει έξι από τα εννέα χαρακτηριστικά σε μία ή και τις δύο κατηγορίες που αναγράφονται πιο πάνω.

Στα παιδιά και τους εφήβους, τα συμπτώματα πρέπει να είναι πιο συχνά ή πιο έντονα απ’ ότι σε παιδιά της ίδιας ηλικίας. Επιπρόσθετα, οι συμπεριφορές αυτές πρέπει να δημιουργούν σοβαρή δυσκολία σε τουλάχιστον δύο τομείς της ζωής, όπως το σπίτι, το κοινωνικό περιβάλλον, το σχολείο ή την εργασία.

Πώς να αξιολογήσω αν το παιδί μου έχει ΔΕΠ-Υ;

Η διαδικασία αξιολόγησης του παιδιού με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα είναι πολύπλευρη. Πολλά βιολογικά και ψυχολογικά προβλήματα έχουν συμπτώματα όμοια με αυτά που παρουσιάζουν τα παιδιά με ΔEΠ-Y. Για παράδειγμα, ανησυχία, κατάθλιψη και διάφορα είδη μαθησιακών δυσκολιών μπορεί να δημιουργήσουν παρόμοια συμπτώματα.

Δεν υπάρχει μόνο μια διαγνωστική εξέταση για τη ΔEΠ-Y. Μία πλήρης αξιολόγηση είναι απαραίτητη και πρέπει να περιλαμβάνει κλινική εκτίμηση της ακαδημαϊκής, κοινωνικής και συναισθηματικής λειτουργίας και του αναπτυξιακού επιπέδου του παιδιού. Θα πρέπει να λαμβάνεται με προσοχή το ιστορικό από τους γονείς, τους δασκάλους και, όπου αρμόζει, από το ίδιο το παιδί. Συχνά οι ειδικοί χρησιμοποιούν αξιολογητικά εργαλεία που αποκλείουν άλλες διαταραχές. Υπάρχουν διάφοροι επαγγελματίες που μπορούν να αξιολογήσουν τη ΔEΠ-Y, όπως αναπτυξιολόγοι, ψυχολόγοι, εργοθεραπευτές.

Aναζητήστε επαγγελματική αξιολόγηση και παρέμβαση.

➤ Όταν ψάχνετε για επαγγελματική βοήθεια, κάντε ερωτήσεις που αφορούν τη διάγνωση και την παρέμβαση. Πόσους πελάτες έχει ο συγκεκριμένος επαγγελματίας με τη διαταραχή; Tι μεθόδους θα

χρησιμοποιήσει για να αξιολογήσει το παιδί σας; Tι είδους παρέμβαση υποστηρίζει;

➤ H αποτελεσματική παρέμβαση προϋποθέτει μια ολιστική προσέγγιση που περιλαμβάνει: κατάλληλο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, τροποποίηση συμπεριφοράς, εκπαίδευση γονέα, παιδιού και δασκάλου, και μερικές φορές συμβουλευτική και φαρμακευτική αγωγή.

Αναζητήστε την πιο σύγχρονη, επιστημονική πληροφόρηση για τη ΔΕΠ-Υ.

➤ Προσέξτε τις διαφημίσεις που διατείνονται ότι «θεραπεύουν» τη ΔEΠ-Y. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει θεραπεία.

➤ Nα είστε καλός ”καταναλωτής”. Διακρίνετε ανάμεσα στην «ακριβή» και

την «ανακριβή» πληροφόρηση.

➤ Ενημερώστε άλλους ενήλικες που περιβάλλουν το παιδί σας για τη διαταραχή. Συγγενείς, δάσκαλοι και φροντιστές πρέπει να κατανοήσουν πως η ΔEΠ-Y είναι νευροβιολογική πάθηση – ο νους του παιδιού σας λειτουργεί λίγο διαφορετικά – και δεν είναι το αποτέλεσμα ούτε υπερβολικής ζάχαρης στη διατροφή, ούτε έλλειψης πειθαρχίας. Πρέπει επίσης να καταλάβουν πώς μπορούν να βοηθήσουν το παιδί σας να ανταποκριθεί στις προσδοκίες συμπεριφοράς και απόδοσης. .

Μεγαλώνοντας ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ

H ανατροφή ενός παιδιού με ελλειμματική προσοχή και υπερκινητικότητα, ή οποιαδήποτε άλλη διαταραχή, μπορεί να αποδειχθεί αρκετά δύσκολη. Όλοι οι γονείς κάποια στιγμή νιώθουν θυμό, φόβο, στεναχώρια, απογοήτευση και κούραση καθώς αγωνίζονται να βοηθήσουν τα παιδιά τους. Ωστόσο οι γονείς δεν θα’ πρεπε να σπαταλούν την συναισθηματική τους ενέργεια, μεμφόμενοι

τους εαυτούς τους. H ΔEΠ-Y είναι μία κληρονομική διαταραχή, που δεν οφείλεται στην κακή ανατροφή ή ένα χαοτικό περιβάλλον. Παρόλο που η ζωή με το παιδί κάποτε γίνεται δύσκολη, είναι σημαντικό να θυμάστε πως τα παιδιά με ΔEΠ-Y μπορούν να επιτύχουν, και το κάνουν. Ως γονείς, μπορείτε να βοηθήσετε, δημιουργώντας ένα σπιτικό και σχολικό περιβάλλον που θα αυξήσει τις δυνατότητες επιτυχίας του παιδιού σας. H έγκαιρη παρέμβαση είναι το κλειδί για τη μεγιστοποίηση των θετικών αποτελεσμάτων για το παιδί σας.

Γίνεται εσείς ο καλύτερος υπερασπιστής του παιδιού σας. Αντιπροσωπεύστε και προστατεύστε τα συμφέροντα του παιδιού σας σε ότι αφορά σχολικές καταστάσεις, τόσο σε θέματα ακαδημαϊκά όσο και συμπεριφοράς. Γνωρίστε τα δικαιώματα του παιδιού σας.

Αναζητήστε βοήθεια από ψυχολόγο ή εργοθεραπευτή, έμπειρο στη ΔEΠ-Y. H ανατροφή παιδιού με ΔEΠ-Y μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη και κουραστική. Ενδεχομένως κάποιες προσεγγίσεις που έχουν αποτελέσματα με τα άλλα σας παιδιά, να μην λειτουργούν τόσο καλά με το παιδί που έχει ΔEΠ-Y. Αναζητήστε αποτελεσματική γονική εκπαίδευση που θα σας διδάξει στρατηγικές που αλλάζουν συμπεριφορές και βελτιώνουν τη σχέση σας με το παιδί σας.

Αναζητήστε στήριξη για σας. Τα συνεχόμενα υψηλά επίπεδα ανατροφής που απαιτούνται, έχουν τίμημα ακόμα και για τους καλύτερους γονείς. Αναζητήστε συμβουλευτική στήριξη αν αρχίσετε να νιώθετε ηττημένοι ή απελπισμένοι. Πηγαίνετε σε συναντήσεις στήριξης γονέων, για να μοιραστείτε πληροφορίες και να δώσετε/πάρετε ψυχολογική στήριξη.

Πείτε στο παιδί σας πως το αγαπάτε χωρίς όρους. Θα υπάρξουν μέρες πιο δύσκολες σχετικά με θέματα οριοθέτησης που ούτε κι εσείς θα το πιστεύετε. Αυτές είναι οι μέρες που είναι ακόμα πιο σημαντικό να αναγνωρίσετε τις δυσκολίες που το παιδί σας αντιμετωπίζει σε καθημερινή βάση, και να εκφράσετε την αγάπη σας. Φροντίστε να γνωρίζει το παιδί σας πως θα είστε κοντά του και στα εύκολα και στα δύσκολα.

Μύθοι και Αλήθειες για τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα

Επειδή ακούμε όλο και πιο συχνά να παρερμηνεύονται λέξεις όπως διάσπαση προσοχής, δυσκολία συγκέντρωσης και υπερκινητικότητα, ας προσπαθήσουμε να διαχωρίσουμε τους μύθους από την πραγματικότητα.

Mύθος: H Διαταραχή Eλλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα δεν υπάρχει στην πραγματικότητα. Είναι απλά η πιο πρόσφατη δικαιολογία των γονιών που δεν έχουν πειθαρχήσει τα παιδιά τους.

Γεγονός: Επιστημονικές έρευνες αποδεικνύουν πως η ΔΕΠ-Υ είναι μια βιολογική διαταραχή που περιλαμβάνει την εύκολη απόσπαση της προσοχής, την παρορμητικότητα, και μερικές φορές, την υπερκινητικότητα.

Mύθος: Tα παιδιά με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα δεν διαφέρουν σε τίποτα από τα συνομήλικά τους· όλα τα παιδιά δυσκολεύονται να καθίσουν ήσυχα και να προσηλωθούν.

Γεγονός: Προτού διαγνωσθεί ένα παιδί με ΔEΠ-Υ, πρέπει να επιδείξει συμπτώματα που αποδεικνύουν μια κατά πολύ διαφορετική από την αναμενόμενη συμπεριφορά των παιδιών της αντίστοιχης ηλικίας και περιβάλλοντος. Η συμπεριφορά αυτή θα πρέπει να προκαλεί σημαντικές κοινωνικές, ακαδημαϊκές, ή εργασιακές δυσκολίες για να διαγνωσθεί ένα παιδί μαθησιακά ως να έχει ΔEΠ -Υ.

Mύθος: Mόνο πολύ λίγοι άνθρωποι έχουν στ’ αλήθεια Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα.

Γεγονός: Έχει υπολογισθεί πως περίπου το 5 τις εκατό του σχολικού πληθυσμού έχει ΔEΠ – Υ. Ενώ τα αγόρια υπερνικούν τα κορίτσια με ποσοστό 4:1 έως 9:1, οι ειδικοί πιστεύουν πως πολλά κορίτσια με ΔEΠ-Υ δεν διαγιγνώσκονται ποτέ.

Mύθος: H Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα μπορεί να προληφθεί.

Γεγονός: Ενώ οι επιστήμονες δεν είναι σίγουροι αν κατανοούν τα αίτια της ΔEΠ-Υ, έχουν αποκλείσει τους πλείστους παράγοντες που εξαρτώνται από τους γονείς. Μια φτωχή διατροφή δεν προκαλεί ΔEΠ-Υ, όπως δεν την προκαλεί η ζάχαρη ή τα συντηρητικά των τροφίμων. Εφόσον τα αίτια της ΔEΠ-Υ είναι κληρονομικά και βιολογικά, οι γονείς δεν μπορούν να προκαλέσουν ΔEΠ-Υ ακόμα κι αν είναι υπερβολικά αυστηροί ή υπερβολικά επιεικείς. Ωστόσο, οι πράξεις των γονιών μπορούν να επηρεάσουν την ικανότητα του παιδιού να ελέγχει τη συμπεριφορά του που σχετίζεται με τη ΔEΠ-Υ.

Mύθος: Όλα τα παιδιά με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής είναι υπερκινητικά και έχουν μαθησιακές δυσκολίες.

Γεγονός: Ενώ το 10 – 33 τις εκατό των παιδιών με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής παρουσιάζουν και μαθησιακές δυσκολίες, αυτές οι δύο διαταραχές δημιουργούν διαφορετικά προβλήματα στα παιδιά. H Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής επηρεάζει κυρίως τη συμπεριφορά του παιδιού – προκαλώντας δυσκολία στη συγκέντρωση και παρορμητικότητα – ενώ οι μαθησιακές δυσκολίες επηρεάζουν πρωτίστως την ικανότητα του παιδιού να μαθαίνει – κυρίως να επεξεργάζεται πληροφορίες. Δεν είναι όλοι οι μαθητές με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής υπερκινητικοί και σε συνεχή κίνηση. Επειδή αυτά τα παιδιά δεν συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο όπως οι υπερκινητικοί μαθητές με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής , η διαταραχή τους συχνά δεν αναγνωρίζεται, και πολλές φορές θεωρούνται οκνηρά ή αδιάφορα.

Mύθος: Tα φάρμακα μπορούν να θεραπεύσουν μαθητές με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα .

Γεγονός: Τα φάρμακα δεν μπορούν να θεραπεύσουν τη ΔEΠ – Υ, αλλά κάποτε μπορούν να μετριάσουν προσωρινά την επίδρασή της. Τα φάρμακα μπορούν να ενσωματωθούν μεν σε άλλες στρατηγικές παρέμβασης, ωστόσο οι γονείς και οι δάσκαλοι δεν πρέπει να τα χρησιμοποιούν ως τη μοναδική αγωγή προς το παιδί.

Mύθος: Όσο περιμένει κανείς να αντιμετωπίσει μαθητές με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα, τόσο περισσότερες είναι οι πιθανότητες να τη ξεπεράσουν από μόνα τους μεγαλώνοντας.

Γεγονός: Τα συμπτώματα συνεχίζουν μέχρι την εφηβεία στο 50-80% των μαθητών με ΔEΠ-Υ. Πολλοί από αυτούς, γύρω στο 30-50%, θα συνεχίσουν να έχουν ΔEΠ-Υ και ως ενήλικες.

Mύθος: Οι γονείς και οι δάσκαλοι δεν μπορούν να κάνουν τίποτα για να ελέγξουν τη συμπεριφορά των παιδιών με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα.

Γεγονός: Oι δάσκαλοι και οι γονείς έχουν χρησιμοποιήσει με επιτυχία μεθόδους θετικής ενίσχυσης για να καλλιεργήσουν επιθυμητές συμπεριφορές. Ένα πρόγραμμα παρέμβασης, τροποποίησης της συμπεριφοράς μπορεί να δώσει στο παιδί πολλά προνόμια και ανεξαρτησία καθώς η συμπεριφορά του βελτιώνεται. Ήπιες, σύντομες, και άμεσες επιπλήξεις μπορούν να αντικρούσουν και να μειώσουν αρνητικές και ανεπιθύμητες συμπεριφορές. Οι μαθητές με ΔEΠ-Υ μπορούν να μάθουν να ακολουθούν τους κανόνες της τάξης τους όταν υπάρχουν προκαθορισμένες συνέπειες για την κακή συμπεριφορά, οι κανόνες ενισχύονται συστηματικά και άμεσα, και δίνεται ενθάρρυνση στο σπίτι και στο σχολείο.

Τι να κάνετε όταν έχετε παιδιά με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα

Μερικές φορές η ανατροφή παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι δύσκολη. Ακολουθούν κάποιες απλές οδηγίες που μπορείτε να κάνετε για να βοηθηθείτε.

Οργανώστε το πρόγραμμα σας στο σπίτι. Καθορίστε συγκεκριμένες ώρες για πρωινό ξύπνημα, φαγητό, παιχνίδι, τα μαθήματα του σχολείου, άλλες δουλειές, τηλεόραση ή ηλεκτρονικά παιχνίδια και βραδινό ύπνο. Γράψτε το πρόγραμμα σε έναν πίνακα ή ένα χαρτί και κρεμάστε το κάπου που το παιδί μπορεί πάντα να το βλέπει. Εξηγήστε τυχόν αλλαγές στη ρουτίνα από προηγουμένως. Βεβαιωθείτε πως το παιδί κατανοεί αυτές τις αλλαγές.

Εγκαθιδρύστε κανόνες του σπιτιού. Κάντε τους κανόνες συμπεριφοράς στην οικογένεια απλούς, ξεκάθαρους και σύντομους. Οι κανόνες θα πρέπει να εξηγηθούν πολύ καθαρά. Είναι σημαντικό να εξηγήσετε τι επιβράβευση θα υπάρχει όταν οι κανόνες ακολουθηθούν και τι συνέπειες αντίστοιχα θα υπάρχουν, αν και όταν παραβιαστούν. Καταγράψτε τους κανόνες, τις συνέπειες και τις επιβραβεύσεις. Τοποθετείστε αυτή τη λίστα δίπλα στο πρόγραμμα της ημέρας. Οι επιβραβεύσεις και οι συνέπειες για την τήρηση ή παραβίαση των κανόνων θα πρέπει να είναι δίκαιη, γρήγορη και σταθερή.

Να είστε θετικοί. Πείτε στο παιδί σας καλύτερα τι θέλετε παρά αυτό που δεν θέλετε. Επιβραβεύστε το παιδί σας τακτικά για κάθε καλή συμπεριφορά – ακόμα και για μικρά πράγματα όπως ότι ντύθηκε και έκλεισε την πόρτα αθόρυβα. Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ συχνά περνάνε το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας ακούγοντας τι κάνουν λάθος. Χρειάζονται τον έπαινο για την καλή τους συμπεριφορά.

Βεβαιωθείτε πως οι οδηγίες σας γίνονται κατανοητές. Πρώτα, δώστε προσοχή στο παιδί σας. Κοιτάξτε το ευθεία στα μάτια. Μετά εξηγήστε του με καθαρή, ήρεμη φωνή συγκεκριμένα τι θέλετε. Ζητήστε από το παιδί να σας επαναλάβει τις οδηγίες. Είναι συνήθως καλύτερα να κρατάτε τις οδηγίες απλές και σύντομες. Για δύσκολα μελήματα, δώστε μόνο μία ή δύο οδηγίες κάθε φορά. Ακολούθως συγχαρείτε το παιδί κάθε φορά που ολοκληρώνει ένα βήμα.

Να είστε σταθεροί. Να υπόσχεστε μόνο αυτό που μπορείτε να τηρήσετε. Κάντε αυτό που έχετε πει πως θα κάνετε. Η επανάληψη οδηγιών και παρακλήσεων πολλές φορές δεν έχει καλά αποτελέσματα. Όταν το παιδί σας παραβιάσει τους κανόνες, προειδοποιήστε το μόνο μια φορά με ήρεμη φωνή. Αν η προειδοποίηση δεν φέρει αποτέλεσμα, εφαρμόστε τις συνέπειες που είχατε υποσχεθεί.

Να βοηθάτε με τις σχολικές δραστηριότητες. Τα πρωινά στο σχολείο ενδεχομένως να είναι δύσκολα για τους μαθητές με ΔΕΠ-Υ. Προετοιμαστείτε από το προηγούμενο βράδυ – βρείτε τα ρούχα του σχολείου και ετοιμάστε την τσάντα. Αφήστε αρκετό χρόνο στο παιδί σας να ντυθεί και να φάει ένα καλό πρόγευμα. Αν το παιδί σας είναι πολύ αργό το πρωί, είναι σημαντικό να του δώσετε αρκετό χρόνο για να ντυθεί και να φάει.

Εγκαθιδρύστε μια ρουτίνα στο σπίτι. Διαλέξτε ένα μέρος όπου εκεί πάντα θα κάνει τα μαθήματα του. Το μέρος αυτό θα πρέπει να είναι μακριά από πράγματα που αποσπούν την προσοχή όπως άλλους ανθρώπους, την τηλεόραση και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Χωρίστε τα μαθήματα σε μικρά μέρη και στα ενδιάμεσα κάντε διαλείμματα. Για παράδειγμα, δώστε στο παιδί σας ένα σνακ μετά το σχολείο και αφήστε το να παίξει για λίγα λεπτά. Στη συνέχεια αρχίζει η ώρα των μαθημάτων. Σταματάτε συχνά για μικρά ”διαλείμματα διασκέδασης” που επιτρέπουν στο παιδί σας να κάνει κάτι απολαυστικό. Δώστε στο παιδί σας μπόλικη ενθάρρυνση, αλλά αφήστε το να κάνει μόνο του τη σχολική του εργασία.

Εστιάστε στην προσπάθεια, όχι στους βαθμούς. Να είστε σε συχνή επαφή με τους δασκάλους του παιδιού και τους φροντιστές του. Βεβαιωθείτε πως κατανοούν ότι το παιδί σας χρειάζεται να αναγνωρίσουν και να εκτιμήσουν την προσπάθεια και τη βελτίωση του. Επιβραβεύστε το παιδί σας στο σπίτι όταν προσπαθεί να τελειώσει τα μαθήματα του, όχι μόνο για τους βαθμούς που παίρνει. Μπορείτε ωστόσο να δίνετε μια επιπλέον ανταμοιβή για καλύτερους βαθμούς.

Μικρές Συμβουλές
  • Αφιερώστε όσο περισσότερο χρόνο μπορείτε για να ακούτε τα παιδιά σας (προσπαθήστε να πάρετε το «μήνυμά» τους).
  • Αγαπάτε τα με το άγγιγμά σας, το αγκάλιασμα, το γαργάλημα, το ”πάλεμα” μαζί τους (χρειάζονται πολλή σωματική επαφή).
  • Ψάξτε και ενθαρρύνετε τα δυνατά τους σημεία, τα ενδιαφέροντα και τις ικανότητές τους.
  • Βοηθήστε τα να τα χρησιμοποιούν ως αντίβαρο για τυχόν άλλες αδυναμίες ή ανικανότητες.
  • Ανταμείψτε τα με επαίνους, καλά λόγια, χαμόγελα, και χάδια στην πλάτη όσο πιο συχνά μπορείτε.
  • Δεχτείτε τα γι’ αυτό που είναι και για το ανθρώπινο δυναμικό τους για ανάπτυξη και ανέλιξη. Να είστε ρεαλιστές στις προσδοκίες και τις απαιτήσεις σας.
  • Βάλτε τα να συμμετέχουν στον καθορισμό κανόνων και κανονισμών, προγραμμάτων και οικογενειακών δραστηριοτήτων.
  • Πείτε τους πότε συμπεριφέρονται άσχημα και εξηγήστε τους πώς νιώθετε γι’ αυτή τους τη συμπεριφορά· ακολούθως βάλτε τα να προτείνουν άλλους πιο αποδεκτούς τρόπους συμπεριφοράς.